kom_palm_4a


title: secuta iussione domini

Caspar, Papsttum, Bd. 2, 93 Anm. 4, vermutet, dass es sich bei iussione domini um das Reskript von 445 Valentinians III. handelt, was bedeutet, dass Caspar den Ausdruck als den ‚Befehl Valentinians III.‘ interpretiert. Der Begriff dominus als Bezeichnung für einen bereits toten Kaiser lässt sich jedoch nicht finden. Vielmehr kann dominus im christlichen Sinn für Gott stehen. (s. v. TLL s.v. 5). Wenn das auch hier der Fall ist, dann wird damit womöglich an die Stelle in MT16, 18 erinnert, in der Jesus Petrus den Fels nennt, auf dem er seine Kirche bauen will. Caspars Verbindung zu dem Reskript ist jedoch insofern plausibel, als dass die Formulierung für die herausragende Stellung des Bischofs von Rom dem Wortlaut nach an das Reskript erinnert:

Cum igitur sedis apostolica primatum sancti Petri meritum, qui princeps est episcopalis coronae, et Romanae dignitas civitatis, sacrae etiam synodi firmasset auctoritas, ne quid praeter auctoritatem sedis istius illicita praesumptio attentare nitatur. […] nec ulterius vel Hilario, quem adhuc episcopum nuncupari, sola mansueti praesulis permittit humanitas, nec cuiquam alteri liceat ecclesiasticis rebus arma miscere, aut praeceptis Romani antistitis obviare. (8. Juli 455 Nov. Valentiniani III. 17 (16), ed. Haenel, Novellae, 172-174, ed. Haenel, Novellae, 172-174.) 

„Da den Primat des apostolischen Stuhls das Verdienst des h. Petrus, welcher der Fürst (princeps) der bischöflichen Krone ist, und die Würde der Stadt Rom, sowie die Autorität der h. Synode befestigt hat, so soll ohne die Autorität dieses Stuhls keine unerlaubte Rechtsanmaßung (illicita praesumptio) sich irgend etwas herausnehmen. […] „…, dass künftig weder Hilarius (…) noch irgendeinem anderen erlaubt sein soll, Waffengewalt in kirchlichen Angelegenheiten anzuwenden, oder den Verfügungen des römischen Bischofs entgegenzutreten.“

Die Ähnlichkeit der Aussage im Protokoll der Palmsynode und des Reskripts wird gestärkt durch die Erwähnung einer Versammlung von Bischöfen, die neben dem Petrusargument auf die herausragende Stellung des Bischofs von Rom verweist. Im Protokoll wird die Versammlung, die diese herausragende Stellung zementierte, concilia veneranda genannt und im Reskript heißt sie sacra synodus. Welche Bischofsversammlung ist hier gemeint? Die Vermutung liegt nahe, dass es sich um das Konzil von Serdika handelt, auf dem im Kanon III festgehalten wurde, dass der Bischof von Rom zu einer allgemeinkirchlichen Supplikationsinstanz erklärt wurde (S. Girardet, Kaisergericht und Bischofsgericht, S. 128). Die Logik der Aussage, dass eine Bischofsversammlung beschlossen habe, dass der Bischof von Rom nicht von Klerikern niederen Ranges verurteilt werden darf, schien dabei folgender zu sein: Wenn der Bischof von Rom jede Entscheidung eines anderen Bischofs überprüfen darf, wie soll es dann möglich sein, dass der Bischof von Rom von Bischöfen, die unter ihm stehen, gerichtet wird?